Het geheim van Mart Stam

Twee keer per jaar organiseert Thonet-dealer Pot Interieur in Axel een masterclass voor architecten en designers. Tijdens deze masterclass krijgen moderne ontwerpers de gelegenheid om zich virtueel te verdiepen in iconen uit de meubelgeschiedenis. Meubelspecialist Pot Interieur vierde zijn nieuwe status als Thonet-dealer met ‘Meesters bij Pot: Mart Stam’ – een masterclass over de bekende Nederlandse architect en ontwerper Mart Stam, die aan de wieg stond van de sledestoel en andere klassiekers uit de Bauhaus-tijd. Verder presenteerde Karel Boonzaaijer, de bekende designer en professor Conceptual Design aan de Universiteit Aken, een film over Stams visie, ideeën en bijzondere aspecten van diens ontwerpen. Ontdek hier het geheim van Mart Stam.

Zitten op luchtkussentjes

Vanaf 1926 experimenteerde Mart Stam met gasleidingbuizen. Hieruit ontwikkelde hij de eerste achterpootloze stoel, die hij presenteerde tijdens de opening van de 'Weißenhofsiedlung', een woonwijk in Stuttgart. Stam ontketende hiermee een revolutie op designgebied. Aanvankelijk was het verende effect van de in koude toestand gebogen stalen buis voor hem niet zo belangrijk. Hij concentreerde zich meer op de strakke vormgeving die perfect paste bij de moderne gebouwen uit die tijd. In 1931 presenteerde Stam de S 43, een variant op het eerste model waarin hij de strakke vorm en minimalistische constructie combineerde met een verbeterd zitcomfort. Door het comfortabele, verende effect was een dik polster niet nodig en ontstond het gevoel ’op luchtkussentjes’ te zitten.


Thonet, Mart Stam
Mart Stam Signatur

 

 

Mart Stam, is geboren in 1899 in Purmerend en was één van de belangrijkste architecten van de moderne tijd en een pionier op het gebied van het moderne meubeldesign. In 1927 leverde hij een opzienbarende architectonische bijdrage aan de 'Weißenhofsiedlung' in Stuttgart – als architect en vormgever die met stalen buizen experimenteerde. In de jaren 1928 en 1929 was hij werkzaam als architect in Frankfurt am Main en als gastdocent aan het 'Bauhaus' in Dessau en hield daar colleges over elementaire bouwkunde en stedenbouw. Van 1930 tot 1934 werkte Mart Stam in Rusland en andere landen; daarna was bij tot 1948 als architect in Amsterdam actief. In het jaar 1939 nam hij de leiding over van de kunstnijverheidsschool in Amsterdam. In 1950 werd hij directeur van de hogeschool voor toegepaste kunst (Hochschule für angewandte Kunst) in Berlijn-Weißensee. In 1953 keerde hij terug naar Amsterdam. In 1977 verhuisde hij naar Zwitserland, waar bij op 23 februari 1986 in Goldach overleed.

Thonet S 43 schwarz Chrom
Bauhaus Dessau

Modernisme in de architectuur

Het Bauhaus is zonder meer een van de belangrijkste modernistische opleidingen voor beeldende kunstenaars, ambachtslieden en architecten. Onder leiding van Walter Gropius, die deze nieuwe opleiding in 1919 in het leven had geroepen, ontstond een volledig nieuwe synthese van kunst en techniek. Na de verhuizing van het Bauhaus naar Dessau in 1926 begonnen enkele docenten, onder wie Marcel Breuer en Mart Stam, te experimenteren met stalen buizen. Dit nieuwe materiaal paste naadloos in het Nieuwe Bouwen, een opkomende beweging waarin architecten zochten naar een nieuwe en eigentijdse manier van bouwen en wonen. Vanaf het einde van de jaren 20 van de vorige eeuw begon Thonet met het fabriceren van meubilair van stalen buizen. Dit concept sloeg aan en de meubelen kenden een groeiende populariteit.

Thonet en het Bauhaus

Als reactie op de Eerste Wereldoorlog en de crisis in de burgerlijke moraal ontstond bij veel kunstenaars en architecten het verlangen naar een meer nuchtere, functionele bouwstijl. Deze kreeg gestalte in de ‘nieuwe zakelijkheid’, een stroming die onder andere vertegenwoordigd werd door het Bauhaus. De Bauhaus-architecten beschouwden het principe van Michael Thonet om vorm en materiaal tot het wezenlijke te reduceren als leidraad voor hun ontwerpvisie. Thonets buighoutontwerpen uit de 19e eeuw, waaronder koffiehuisstoel 214 (nr. 14), waren de eerste in serie geproduceerde meubels en daarmee symbool van het industriële tijdperk en de moderne tijd. Eind jaren 20 deed stalen buis zijn intrede als materiaal om onder meer meubels van te maken. Het is niet verwonderlijk dat de Bauhaus-architecten hiervoor al snel een voorkeur ontwikkelden. Opnieuw vormde Thonets meesterlijke omgang met gebogen materialen de opmaat voor de ontwikkeling van innovatieve zitmeubelen met gebogen vormen, waaronder de revolutionaire sledestoel. In de jaren 30 was Thonet de meest toonaangevende producent van stalen buismeubelen.

Een van de eersten die halverwege de jaren 20 begon te experimenteren met het nieuwe materiaal was de jonge Hongaarse vormgever en Bauhaus-architect Marcel Breuer. Voor een van zijn prototypen had hij stalen buis besteld bij fietsenfabrikant Adler. Het bedrijf weigerde echter: men kon zich niet voorstellen dat hun nieuwe model fiets een binnenhuisarchitect kon inspireren tot zulke revolutionaire ideeën. Thonet zag al wel vroeg het potentieel van dit materiaal. Via contacten met het Bauhaus in Dessau verwierf Thonet de rechten op de beste ontwerpen van avant-gardisten als Ludwig Mies van der Rohe, Mart Stam, Le Corbusier – en Marcel Breuer. In 1928 sloten Thonet en Breuer een overeenkomst over een eigen serie stalen buismeubelen. Een jaar later nam Thonet Breuers bedrijf Standard Möbel over en bracht het een omvangrijke collectie stalen buismeubelen op de markt. In deze periode ontwierp de jonge architect talrijke meubels voor Thonet, waaronder de sledestoelen B 32 en B 64 – tegenwoordig verkrijgbaar als model S 32 en S 64 – en clubfauteuil S 35 met zijn verdubbelde verende effect. Deze laatste stoel trok in 1930 grote belangstelling op de internationale beurs ‘Salon des Artistes Décorateurs’ in Parijs.

In de jaren van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog werd stalen buis steeds vaker gebruikt voor het maken van meubels: het was buigbaar, elastisch en robuust tegelijk. Het is deze robuustheid die, in combinatie met het ambachtelijke vakmanschap en minimalistische design van de ontwerpen, ervoor zorgt dat onze stalen buisklassiekers uit de Bauhaus-tijd populair blijven en ook toekomstige generaties zullen aanspreken. Nog steeds worden de originele ontwerpen van gerenommeerde architecten als Breuer, Stam en Mies van der Rohe bij ons in Frankenberg geproduceerd.

Weissenhof Haus Mart Stam